GERINGER DE OEDENBERG I „ZIELONA” EUROPA

Kwestor oraz Członkini Prezydium Parlamentu Europejskiego Lidia Geringer de Oedenberg głosowała za przyjęciem rezolucji w sprawie handlu produktami z fok, stając w obronie zwierząt i popierając organizacje ekologiczne. Dziś odpowiada pytania dla Newsweeka.

Zacznijmy od tego, w jakiej sytuacji znajduje się obecnie środowisko naturalne na terytorium państw Wspólnoty?

Traktaty założycielskie Wspólnoty nie zawierały właściwie żadnych wytycznych w zakresie ochrony środowiska naturalnego. Ponieważ rozwój gospodarczy uwidaczniał jednak coraz wyraźniej postępujący stopień degradacji środowiska oraz potrzebę stworzenia reguł ochrony konsumenta, Europejska Wspólnota Gospodarcza coraz częściej zaczęła ingerować w tę sferę działalności, dotychczas zastrzeżoną wyłącznie dla państw członkowskich. W latach 70-tych powołano Pierwszy Program działań na rzecz ochrony środowiska, koncentrujący się na likwidacji skutków zanieczyszczeń. Jednak dopiero Jednolity Akt Europejski (1987 r.) wprowadził do Traktatu Wspólnoty Europejskiej nowy rozdział dotyczący ochrony środowiska naturalnego, a wraz z nim i nowe zasady: podejmowania środków ostrożności, prewencji, naprawy szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu.

W ciągu ostatnich 30 lat dokonano wiele w zakresie poprawy stanu środowiska w Europie. Większość paliw została pozbawiona ołowiu, Emisja tlenków azotu powodowana transportem drogowym została zmniejszona o ok. 90%, w porównaniu do poziomu, który osiągnięto by, gdyby nie wprowadzono katalizatorów. Coraz większy stopień oczyszczania ścieków miejskich umożliwił poprawę czystości wód europejskich rzek i jezior. Prawnie chronione obszary środowiska naturalnego w Unii Europejskiej obejmują obecnie 18% całego jej terytorium, pomagając w utrzymaniu ekosystemów i zachowaniu bioróżnorodności. Powierzchnie leśne stopniowo zwiększają się. Te i wiele innych korzystnych zjawisk przekłada się na poprawę ludzkiego zdrowia i jakości życia.

Główne wyzwania pozostały jednak przed nami. Do najważniejszych należą zmiany klimatyczne - odczuwalne juz dziś w postaci ekstremalnych zjawisk pogodowych, regionalnego deficytu wody oraz topnienia lodowców. Inne problemy to zanieczyszczenie powietrza oraz uregulowanie kwestii substancji chemicznych w celu ograniczenia ich negatywnego wpływu na zdrowie i środowisko, a także ochrona powierzchni ziemi i poprawa jakości wody słodkiej.

Jak Unia wpływa na kraje członkowskie w kwestii ochrony środowiska?

Instrumenty interwencji Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska zostały wykształcone w ciągu ostatnich trzydziestu lat, wraz z rozwojem stosownej polityki. Na pierwszym planie znajduje się wspólnotowa legislacja, a więc: rozporządzenia, dyrektywy i decyzje, których wydano w sumie, w tej dziedzinie, ponad dwieście.

Finansowanie działań w dziedzinie ochrony środowiska odbywa się we Wspólnocie wielotorowo. Projekty realizowane przez poszczególne państwa uzyskują wsparcie z unijnego budżetu z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. W to finansowanie angażuje się również Europejski Bank Inwestycyjny. Ponadto stworzono specjalny instrument finansowy na rzecz ochrony środowiska - LIFE, z którego finansuje się działania na terenie Unii Europejskiej i w niektórych krajach trzecich (w szczególności w krajach basenu Morza Śródziemnego i basenu Morza Bałtyckiego).

Ważne zadania w realizacji wspólnotowej polityki ochrony środowiska spoczywają na Agencji Ochrony Środowiska, powołanej do życia w 1990 r. Podstawowym celem Agencji jest gromadzenie i rozpowszechnianie obiektywnych, wiarygodnych i porównywalnych informacji na temat stanu środowiska naturalnego w państwach członkowskich. Informacje Agencji dotyczą, jakości powietrza, jakości wody, stanu gruntów, fauny i flory, wykorzystania ziemi oraz bogactw naturalnych, gospodarki odpadami, emisji hałasu, substancji chemicznych grożących środowisku, ochrony obszarów przybrzeżnych i środowiska morskiego. Agencja spełnia ważną rolę informacyjną w odniesieniu do obywateli UE, którzy - na mocy wspólnotowego prawa - mają zapewniony swobodny dostęp do informacji o środowisku.

Czy Wspólnota, jako niewątpliwie wielka potęga gospodarcza podejmuje działania w kierunku wstrzymania emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń?

Ogólnoświatowym priorytetem w działaniach na rzecz środowiska naturalnego jest poprawa czystości powietrza, a podstawowym celem - ochrona warstwy ozonowej poprzez zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Stawka jest tutaj ogromna, bowiem gazy te są odpowiedzialne za obserwowane ocieplenie klimatu na świecie, które - jeśli będzie nadal postępować - grozi niewyobrażalnymi dziś konsekwencjami dla ludzkości i środowiska. Powaga problemu skłoniła społeczność międzynarodową do podpisania Protokołu z Kyoto (1997 r.), w którym państwa-sygnatariusze zobowiązały się do zredukowania emisji gazów cieplarnianych w okresie 2008-2012 o co najmniej 5 proc. w stosunku do poziomu tej emisji w 1990 r. Wspólnota Europejska przyjęła w Kyoto zobowiązanie ograniczenia emisji o 8 proc. do 2008 r. Chociaż nie jest to zadanie łatwe, w przedłożonym w końcu stycznia 2001 r. projekcie Szóstego Programu na rzecz ochrony środowiska Komisja Europejska zaproponowała przyjęcie znacznie bardziej ambitnego celu: zredukowania emisji o 20-40 proc. w okresie do 2020 r. Wymagać to będzie dość zasadniczej zmiany polityki energetycznej i transportowej, w tym kosztownej przebudowy zanieczyszczających środowisko elektrowni, a także stopniowego odejścia od wykorzystywania paliw płynnych do napędu samochodów.

Wspólnota jest również sygnatariuszem Konwencji Genewskiej z 1979 r. w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, a związana z tym problemem wspólnotowa legislacja ma przede wszystkim na celu zmniejszenie emisji zanieczyszczeń przez przemysł i transport drogowy. Strategia Wspólnoty w odniesieniu do transportu drogowego koncentruje się na działaniu na rzecz: ograniczenia emisji (obowiązek stosowania katalizatorów), zmniejszenia zużycia paliwa przez samochody osobowe (we współpracy z producentami samochodów) i promowaniu “czystych” pojazdów (poprzez bodźce podatkowe).

Pani zdaniem Unia wystarczająco jak na swoje możliwości dba o ochronę środowiska krajów członkowskich? Jak szeroką prowadzi współpracę z pozostałymi krajami, znajdującymi się poza Wspólnotą lub naszym kontynentem?

Polityka ochrony środowiska naturalnego jest dziś traktowana przez Unię Europejską, jako nieodłączny element polityki na rzecz trwałego i zrównoważonego rozwoju. Dalszy wzrost gospodarczy krajów członkowskich, a także dobro jej mieszkańców - w tym dbałość o ich zdrowie - wymagają stałej troski o stan środowiska i podejmowania wszelkich, możliwych działań chroniących je przed degradacją.

Równocześnie, ponieważ stan środowiska naturalnego UE zależy nie tylko od poczynań na jej terenie, ale w coraz większym stopniu od działań krajów trzecich, jest aktywnym członkiem stale rozbudowywanej sieci konwencji, umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ochrony środowiska. Realizowany obecnie Szósty Program działań w dziedzinie środowiska naturalnego, zatytułowany “Środowisko 2010: Nasza przyszłość zależy od naszego wyboru” na lata 2001-2010, został opracowany i opublikowany przez Komisję Europejską w styczniu 2001 r.

Komisja uznała za priorytetowe cztery dziedziny: przeciwdziałanie zmianom klimatycznym (efektowi cieplarnianemu); ochronę przyrody i bioróżnorodności (zwiększenie obszarów chronionych, w tym mórz); dbałość o wpływ środowiska na zdrowie (surowsze normy); oraz oszczędne wykorzystanie zasobów naturalnych i gospodarki odpadami (recykling). Program stał się następnie komponentem całościowej strategii Wspólnoty na rzecz trwałego rozwoju, przyjętej w ostatnim czasie.

Bycie Europejczykiem XXI wieku wymaga życia w poszanowaniu przyrody i środowiska naturalnego.

Wszyscy zgadzamy się, iż w XXI wieku troska o środowisko jest rzeczą niezbędną dla przetrwania ludzkości. Wiele z istniejących obecnie problemów w zakresie środowiska wynika ze sposobu, w jaki Europa wykorzystuje swoją ziemię, strukturę gospodarczą oraz z samego sposobu życia jej obywateli. Są to przyzwyczajenia, które trudno zmienić. W znacznej mierze jest to związane ze zmianą podejścia do środowiska - od podejścia produkcyjnego do podejścia konsumpcyjnego. Lepsza świadomość wpływu na środowisko i zdrowie może pozytywnie oddziaływać na nasze codzienne wybory: co kupić, gdzie żyć i pracować oraz dokąd podróżować.

W tym miejscu bardzo istotną rolę odgrywa właśnie edukacja ekologiczna - oferowana w programie nauczania większości szkół podstawowych, która uczy już tych najmłodszych - szacunku dla przyrody oraz zwiększa świadomość ekologiczną.

Źródło: Stanley Devine, NEWWEEK (03.2010)