Czy ocieplenie oznacza zagrożenie ekstremalnymi zjawiskami meteroloricznymi? - Bliżej oka cyklonu

Tok lekcji

1.    Wprowadzenie:

• Zastosuj prowokację dydaktyczną „A może wiatry wieją coraz silniej, by pozamiatać nasze śmieci ?” (aforyzm autorstwa Witolda Lenarta)
• Przypomnij, czym jest ośrodek niskiego ciśnienia; narysuj układ izobar tak, aby był to niż o gradiencie ok. 100 hPa i ciśnieniu wewnątrz 880 hPa. Wrysuj kierunek wiatrów w tym układzie na półkuli północnej.
• Zaprezentuj zdjęcie cyklonu.
• Zadaj pytania: od czego zależy siła wiatru, co to jest „oko” cyklonu.

2.    Poleć uczniom, aby na podstawie filmu:

• wytłumaczyli mechanizm działania cyklonu
• wyjaśnili znaczenie pojęć: cyklon, cyklon tropikalny, tajfun, huragan,
• willy-willy, trąba powietrzna, tornado.

3. Treść filmu „Oko cyklonu”

• Wyjaśnienie pojęć dotyczących wiatrów.
• Obszary występowania różnych wiatrów.
• Silne wiatry w Polsce.
• Reportaż filmowy ze świata: skutki cyklonów.
• Możliwości wystąpienia cyklonów nad Bałtykiem. Rozważania nad siłą i miejscem występowania cyklonów w przyszłości.

4. Uporządkuj wraz z uczniami odpowiedzi.

Cyklon (niż baryczny) - rozległy wir atmosferyczny o zbieżnym kierunku ruchu powietrza od otaczającego cyklon obszaru podwyższonego ciśnienia ku centrum układu, w którym ciśnienie jest najniższe. Ruch wirowy powietrza w kierunku centrum odbywa się na półkuli północnej w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara, a na półkuli południowej zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Na mapach ten układ baryczny wyznacza zespół izobar ułożonych mniej lub bardziej koncentrycznie, których wartości maleją w kierunku centrum cyklonu. W cyklonie dominuje wznoszenie powietrza ku górze, a dołem jego napływ z obszarów, na których panuje wyższe ciśnienie. Znaczną część cyklonu cechuje pogoda z dużym zachmurzeniem i opadami atmosferycznymi.

Cyklon tropikalny - głęboki niż baryczny powstający w szerokościach międzyzwrotnikowych. Cechuje się dużymi wartościami gradientu ciśnienia oraz bardzo dużą prędkością wiatru. Cyklonowi tropikalnemu towarzyszą ulewne deszcze, silnie rozbudowane chmury kłębiaste oraz niekiedy burze. Od cyklonów szerokości pozazwrotnikowych odróżnia się wieloma cechami, m.in. brakiem frontów. Przypomina olbrzymi wir obejmujący jednorodną masę powietrza. Środkową jego część stanowi tzw. oko. Cyklony tropikalne występują z największą częstością w kilku regionach kuli ziemskiej i znane są jako: cyklony, tajfuny, willy-willy.

Willy-willy - nazwa cyklonów tropikalnych pojawiających się w południowej części Archipelagu Malajskiego, na obszarach morskich otaczających północno -zachodnie i północno-wschodnie wybrzeża Australii.

Trąba powietrzna - rzadkie zjawisko meteorologiczne powstające u podstawy chmury Cb związane z wirowym ruchem powietrza o dużym natężeniu. Ma postać kolumny lub leja wychodzącego z podstawy chmury. Gdy występuje nad obszarem morskim, nosi nazwę trąby wodnej. Do najgwałtowniejszych należą trąby występujące w Ameryce Północnej, tzw. tornada (ang. hurricane)

Wir powietrzny - nazwa wiatrów wirowych o niedużej średnicy. Mają liczne nazwy gwarowe, na terenie Polski np.: diabelski młynek, koziołek,

ciota, Jurek, krętacz, powicher, srała, świński wicher, wietrznica, kołowrót, kurzawa, paskud, czarcie łajno, świńskie gówno, diabelski młyn, sraldek, czart, głupi Jasiu.

Rok 2005 – rok huraganów: zanotowano 27 na Atlantyku w tym 4 w katerogii 5 (najwyższej): Emily 14 lipca, Katrina 28 sierpnia, Rita, 21 września, Wilma 19 pażdziernika.
Źródło: „Superhuragany bez końca” Tomas Hayden     National Geographic Polska nr 8/2006

5. Na podstawie następnego filmu poleć uczniom

• uzupełnienie wyjaśnień dotyczących nazw wiatrów
• wyjaśnienie mechanizmu powstawania trąby powietrznej
• wskazanie na mapie obszarów jej występowania

6. Treść filmu  „Wietrzna trąba”

• Mechanizm trąby powietrznej i obszary jej występowania
• Reportaż filmowy z Puszczy Piskiej po 4.07.2002 r.
• Związek globalnego ocieplenia z występowaniem gwałtownych wiatrów.
• Możliwości wykorzystania wiatru.

7.  Uporządkuj wraz z uczniami odpowiedzi.

8.  Uczniowie podają przykłady wykorzystania siły wiatru.

9.  Podsumowanie po obejrzeniu obu filmów:

• Jakie zmiany prognozują eksperci, czy dostrzega się powiązania globalnego ocieplenia z występowaniem gwałtownych wiatrów.
• Propozycje działań chroniących ludzi i dobytek przed gwałtownymi wiatrami (trafne prognozowanie i informowanie o zagrożeniach, solidne budynki, schrony, piwnice…)